Zaštita od jonizujućih zračenja

Najčešća piitanja i odgovori iz oblasti zaštite od jonizujućih zračenja

  • Kojim zakonom je uređeno korišćenje izvora jonizujućih zračenja u medicini (rendgen dijagnostika, stomatologija, radioterapija i nuklearna medicina), industriji, naučno-istarživačkoj delatnosti i drugim oblastima?

Korišćenje izvora jonizujućih zračenja propisano je Zakonom o zaštiti od jonizujućih zračenja i o nuklearnoj sigurnosti („Službeni glasnik RS”, br. 36/09 i 93/12) i odgovarajućim podzakonskim aktima.

Zabranjeno je obavljanje delatnosti sa izvorima jonizujućih zračenja i nuklearnim materijalima bez prethodno pribavljenog odobrenja koje izdaje Agencija za zaštitu od jonizujućih zračenja i nuklearnu sigurnost Srbije.

  • Koji je rok za usaglašavanje sa odredbama Zakonom o zaštiti od jonizujućih zračenja i o nuklearnoj sigurnosti?

Pravna lica i preduzetnici dužni su da usklade svoje poslovanje sa odredbama ovog zakona u roku od tri godine od dana stupanja na snagu ovog zakona.

  • Koje su nadležnosti Ministarstva poljoprivrede i zaštite životne sredine?

Ministarstvo poljoprivrede i zaštite životne sredine na osnovu odredbi člana 76. stav 1. Zakona o zaštiti od jonizujućih zračenja i o nuklearnoj sigurnosti, nadležno je za vršenje inspekcijskog nadzora nad sprovođenjem mera zaštite od jonizujućih zračenja, preko inspektora za zaštitu od jonizujućih zračenja.

  • Koje su nadležnosti Agencije za zaštitu od jonizujućih zračenja i nuklearnu sigurnost Srbije?

Na osnovu člana 5. Zakon o zaštiti od jonizujućih zračenja i o nuklearnoj sigurnosti Agencija za zaštitu od jonizujućih zračenja i nuklearnu sigurnost Srbije, kao samostalna regulatorna organizacija, vrši javna ovlašćenja u skladu sa zakonom na sprovođenju mera zaštite od jonizujućih zračenja i mera nuklearne sigurnosti pri obavljanju radijacionih delatnosti i nuklearnih aktivnosti.

Agencija za zaštitu od jonizujućih zračenja i nuklearnu sigurnost Srbije vrši poslove u skladu sa Zakonom o zaštiti od jonizujućih zračenja i o nuklearnoj sigurnosti, i delatnosti Agencije su:

  • obavljanje i drugih poslova utvrđenih zakonom.
  • prati, ocenjuje i daje predloge za unapređenje radijacione i nuklearne sigurnosti
  • prati razvoj oblasti od značaja za radijacionu i nuklearnu sigurnost u svetu i podstiče transfer znanja;
  • davanje mišljenja na zahtev nadležnih državnih organa u vezi sa pristupanjem međunarodnim konvencijama i drugim sporazumima u oblasti radijacione i nuklearne sigurnosti i bezbednosti;
  • samostalno ili u saradnji sa nadležnim državnim organima ostvarivanje saradnje sa Međunarodnom agencijom za atomsku energiju i drugim međunarodnim telima i nadležnim organima drugih država u vezi sa sprovođenjem zakona;
  • ostvarivanje saradnje sa nadležnim državnim organima iz svog delokruga;
  • dostavljanje sredstvima javnog informisanja, nadležnim državnim organima i Međunarodnoj agenciji za atomsku energiju informacije od značaja za radijacionu i nuklearnu sigurnost i bezbednost;
  • obezbeđivanje javnosti u radu na sprovođenju zakona i u postupku donošenja podzakonskih propisa;
  • vršenje kontrole ispunjenosti uslova na osnovu kojih su izdate licence, dozvole i rešenja iz tač. 8), 9) i 10) ovog stava;
  • objavljivanje godišnjeg izveštaja o nivou izlaganja stanovništva jonizujućim zračenjima na teritoriji Republike Srbije;
  • praćenje obima i promene nivoa radioaktivnosti i ocenjivanje njenog uticaja na stanovništvo i životnu sredinu i, s tim u vezi, nalaganje sprovođenja potrebnih mera i praćenje njihovog izvršavanja;
  • vođenje centralne evidencije o nuklearnim objektima, nuklearnim materijalima i radioaktivnom otpadu i kontrola evidencija koje vode korisnici;
  • formiranje i održavanje baze podataka (centralni registar) o izvorima jonizujućih zračenja i korisnicima tih izvora, profesionalno izloženim licima, kao i o drugim podacima od značaja za zaštitu od jonizujućih zračenja, radijacionu i nuklearnu sigurnost i bezbednost;
  • vođenje registra prijava i izdatih licenci, dozvola, rešenja, potvrda o evidetiranju i sertifikata;
  • propisivanje visine naknade za izdavanje licenci, dozvola, rešenja, potvrda o evidentiranju i sertifikata;
  • izdavanje sertifikata odgovornim licima za zaštitu od jonizujućih zračenja;
  • izdavanje potvrde o evidentiranju izvora jonizujućih zračenja;
  • izdavanje, produžavanje i oduzimanje ovlašćenja pravnim licima ili preduzetnicima za obavljanje poslova zaštite od jonizujućih zračenja, radijacione delatnosti ili nuklearne aktivnosti;
  • izdavanje i oduzimanje dozvola za promet radioaktivnih i nuklearnih materijala;
  • izdavanje, produžavanje i oduzimanje licence za obavljanje radijacione delatnosti i nuklearne aktivnosti;
  • izrađivanje uputstva i procedure potrebne za sprovođenje mera radijacione i nuklearne sigurnosti i bezbednosti;
  • priprema predloga Plana za delovanje u slučaju akcidenta;
  • priprema predloga: Programa radijacione sigurnosti i bezbednosti, Programa nuklearne sigurnosti i bezbednosti i Programa upravljanja radioaktivnim otpadom;
  • donošenje Programa za pravovremenu najavu akcidenta;
  • donošenje Programa za dopunsko obučavanje i osposobljavanje profesionalno izloženih lica i lica odgovornih za zaštitu od jonizujućih zračenja;
  • donošenje Programa sistematskog ispitivanja radioaktivnosti u životnoj sredini;
  • donošenje podzakonskih propisa za sprovođenje zakona kojim se uređuje zaštita od jonizujućih zračenja i nuklearna sigurnost;
  • Ko je nadležan za vršenje inspekcijskom nadzora u oblasti nuklearne sigurnosti?

Ministarstvo prosvete, nauke i tehnološkog razvoja vrši inspekcijski nadzor nad sprovođenjem mera nuklearne sigurnosti preko inspektora za nuklearnu sigurnost i upravljanje radioaktivnim otpadom, na osnovu odredbi člana 76. stav 2. Zakona o zaštiti od jonizujućih zračenja i o nuklearnoj sigurnosti.

  • Kojim propisom je uređena kontrola radioaktivnosti roba pri uvozu, izvozu i tranzitu roba?

Zakonom o zaštiti od jonizujućih zračenja i o nuklearnoj sigurnosti, zabranjuje se uvoz životnih namirnica, vode za piće, stočne hrane, veštačkih đubriva, lekova, predmeta opšte upotrebe, građevinskih materijala, rude, metalnih proizvoda primarnog oblika, mineralnih sirovina, sekundarnih sirovina i druge robe ako sadrže radionuklide iznad propisanih granica;  zabranjuje se izvoz sekundarnih sirovina ako sadrže radionuklide iznad propisanih granica; zabranjuje se tranzit preko teritorije Republike Srbije sekundarnih sirovina i metalne robe koji sadrže radionuklide iznad propisanih granica.

Metode i način kontrole radioaktivnosti roba propisani su Pravilnikom o kontroli radioaktivnosti roba pri uvozu, izvozu i tranzitu  („Službeni glasnik RS”, br. 44/11).

  • Koji je postupak za uklanjanje radioaktivnih gromobrana?

Na osnovu člana 2. st. 4. Zakona o zaštiti od jonizujućih zračenja i o nuklearnoj sigurnosti, zabranjena je ugradnja radioaktivnih gromobrana na teritoriji Republike Srbije.

Izvori jonizujućih zračenja iz radioaktivnih grmobrana moraju se ukloniti u roku od pet godina od dana stupanja na snagu ovog zakona, odnosno do 23.05. 2014. godine. Troškove uklanjanja izvora jonizujućih zračenja iz radioaktivnih gromobrana snosi pravno lice ili preduzetnik koji ih poseduje, odnosno koristi.

Izvore jonizujućih zračenja iz radioaktivnih grmobrana, mogu da uklanjaju samo pravna lica i preduzetnici koja su pribavila licencu za obavljanje radijacione delatnost za predmetnu namenu, od strane Agencije za zaštitu od jonizujućih zračenja i nuklearnu sigurnost Srbije.

  • Ko je nadležan za skladištenje radioaktivnog otpada?

Javno preduzeće „Nuklearni objekti Srbije”.

  • Ko je ovlašćen za obavljanje stručnih poslova u oblasti zaštite od jonizujućih zračenja?

Spisak ovlašćenih pravnih lica može se preuzeti sa sajta Agencije za zaštitu od jonizujućih zračenja i nuklearnu sigurnost Srbije.

http://www.srbatom.gov.rs

  • Gde se mogu dobiti uputstva za prijavu izvora jonizujućih zračenja i podnošenja zahteva za obavljanje radijacione delatnosti?

Sva uputstva mogu se preuzeti sa sajta Agencije za zaštitu od jonizujućih zračenja i nuklearnu sigurnost Srbije.

http://www.srbatom.gov.rs

  • Ko vrši lekarske preglede profesionalno izloženih lica?

Prema Zakonu o bezbednosti i zdravlju na radu („Službeni glasnik RS”, broj 101/05) i u skladu sa Pravilnikom o prethodnim i periodičnim lekarskim pregledima zaposlenih na radnim mestima sa povećanim rizikom („Službeni glasnik RS”, broj 120/07) , prethodne i periodične lekarske preglede vrši služba medicine rada. Poslodavac ne može zaposliti radnika na radno mesto izloženo jonizujućim zračenjima ako radnik nije obavio prethodni lekarski pregled i ako zaključak nije pozitivan u smislu sposobnosti radnika za izlaganje rizicima jonizujućih zračenja. Periodični lekarski pregled za sva profesionalno izložena lica obavezan je najmanje jednom godišnje.

Za radnike klasifikovane u kategoriju «A» svaki periodični lekarski pregled treba da sadrži elemente opšteg i specifičnog lekarskog pregleda; dok za radnike klasifikovane u kategoriju «B» godišnji pregled može da ima elemente opšteg lekarskog pregleda, a najmanje jednom u tri godine da se primenjuju i elementi specifičnog periodičnog lekarskog pregleda

Navedeni uslovi su propisani Pravilnikom o uslovima za dobijanje licence za obavljanje radijacione   delatnosti („Službeni glasnik RS”, br. 61/11).

  • Stepen stručne sprema lica odgovornog za zaštitu od jonizujućih zračenja?

Lice odgovorno za zaštitu od jonizujućih zračenja u humanoj i veterinarskoj medicini, naučnoistraživačkom radu i za obavljanje ovlašćenih poslova u zaštiti od jonizujućih zračenja mora da ima visoko obrazovanje stečeno na diplomskim akademskim studijama iz oblasti medicinskih, veterinarskih, prirodno-matematičkih ili tehničko-tehnoloških nauka i dodatnu osposobljenost za sprovođenje mera zaštite na poslovima lica odgovornog za zaštitu od jonizujućih zračenja u oblasti primene izvora jonizujućih zračenja, za koju ga imenuje nosilac licence.

Navedni uslovi su propisani Pravilnikom o uslovima za dobijanje licence za obavljanje radijacione delatnosti („Službeni glasnik RS”, br. 61/11).

  • Kako se vode evidencije?

Vođenje evidencija je propisano Pravilnikom o evidenciji o izvorima jonizujućih zračenja, profesionalno izloženim licima, o izloženosti pacijenata jonizujućim zračenjima i radioaktivnom otpadu („Službeni glasnik RS”, br. 97/11).

  • Period dozimetrijske kontrole uslova korišćenja izvora jonizujućih zračenja?

Korisnik je dužan da za svaki izvor jonizujućih zračenja obezbedi redovnu godišnju dozimetrijsku kontrolu, osim za otvorene izvore jonizujućih zračenja i generatore jonizujućih zračenja, koji se koriste za sistematska snimanja stanovništva, za koje je obavezna dozimetrijska kontrola najmanje jednom u šest meseci, u skladu sa  Pravilnikom o uslovima za dobijanje licence za obavljanje radijacione delatnosti („Službeni glasnik RS”, br. 61/11).

  •  Kako se koriste jonizujući dektori dima?

Za korišćenje jonizujućih dektora dima neophodno je pribaviti potvrdu o evidentiranju od Agencije za zaštitu od jonizujućih zračenja i nuklearnu sigurnost Srbije, u skladu sa članom 32. Zakona o zaštiti od jonizujućih zračenja i o nuklearnoj sigurnosti i Pravilnikom o uslovima za dobijanje licence za obavljanje radijacione delatnosti.

  • Kako se obeležavaju prostorije u kojima se koriste izvori jonizujućih zračenja?

U prostorijama u kojima se koriste izvori jonizujućih zračenja na vidnom mestu se postavljaju uputstva ovlašćenog pravnog lica o korišćenju izvora jonizujućih zračenja i o postupku u slučaju akcidenta, kao i da prostor obeleže osnovnim znakom i natpisom „OPASNOST ZRAČENJE”, u skladu Pravilnikom o uslovima za dobijanje licence za obavljanje radijacione delatnosti.

  • Kako da stupimo u kontakt sa Agencijom za zaštitu od jonizujućih zračenja i nuklearnu sigurnost Srbije?

Agencija za zaštitu od jonizujućih zračenja
i nuklearnu sigurnost Srbije
Masarikova 5/15, Beograd
Tel: +381 11 3061 489
Faks: +381 11 3061 552
E-mail: info[at]nullsrbatom.gov.rs
http://www.srbatom.gov.rs

Zaštita od nejonizujućih zračenja

Najčešća piitanja i odgovori iz oblasti zaštite od nejonizujućih zračenja

  • Kojim propisima je uređena zaštita od nejonizujućih zračenja (elektomagnetnih polja)?

Usvajanjem Zakona o zaštiti od nejonizujućih zračenja („Službeni glasnik RS”, br. 36/09) i odgovarajućih podzakonskih akata objavljenih u Službenom glasniku RS, br. 104/09, Republika Srbija je po prvi put uredila uslove i mere zaštite zdravlja ljudi i zaštite životne sredine od štetnog dejstva nejonizujućih zračenja u korišćenju izvora nejonizujućih zračenja. Zaštita od profesionalnog izlaganja izvorima nejonizujućih zračenja nije predmet ovog zakona.

Članom 2. stav 1. tačka 2) Zakona o zaštiti od nejonizujućih zračenja, propisano je, da izvor nejonizujućih zračenja jeste uređaj, instalacija ili objekat koji emituje ili može da emituje nejonizujuće zračenje. Granica izlaganja nejonizujućim zračenjima je maksimalno dozvoljena vrednost intenziteta polja u životnoj sredini, koja je određena standardom ili drugim propisom, i ova granica se ne odnosi na pacijente u zdravstvenim ustanovama na kojima se primenjuje kontrolisana medicinska terapija, ili dijagnostički postupak, a zona opasnog zračenja je prostor oko izvora nejonizujućih zračenja u kome intenzitet nejonizujućih zračenja prelazi propisanu granicu, u skladu sa članom 2. stav 1. tačka 5) i 6) Zakona o zaštiti od nejonizujućih zračenja.

  • Granice izlaganja nejonizujućim zračenjima?

Na osnovu člana 3. Pravilnika o izvorima nejonizujućih zračenja od posebnog interesa, vrstama izvora, načinu i periodu njihovog ispitivanja („Službeni glasnik RS”, br. 104/09), izvorima nejonizujućih zračenja od posebnog interesa smatraju se izvori elektromagnetnog zračenja koji mogu da budu štetni po zdravlje ljudi, a određeni su kao stacionarni i mobilni izvori čije elektromagnetno polje u zoni povećane osetljivosti, dostiže najmanje 10% iznosa referentne, granične vrednosti propisane za tu frekvenciju. Zone povećane osetljivosti jesu: područja stambenih zona u kojima se osobe mogu zadržavati i 24 sata dnevno; škole, domovi, predškolske ustanove, porodilišta, bolnice, turistički objekti, te dečja igrališta; površine neizgrađenih parcela namenjenih, prema urbanističkom planu, za navedene namene, u skladu sa preporukama Svetske zdravstvene organizacije, saglasno odredbi člana 2. stav 1. tačka 5) Pravilnika o izvorima nejonizujućih zračenja od posebnog interesa, vrstama izvora, načinu i periodu njihovog ispitivanja.

Pravilnikom o granicama izlaganja nejonizujućim zračenjima („Službeni glasnik RS”, br. 104/09), propisane su granice izlaganja nejonizujućim zračenjima, odnosno bazična ograničenja i referentni granični nivoi izlaganja stanovništva električnim, magnetskim i elektromagnetskim poljima različitih frekvencija,  na osnovu preporuka Saveta Evrope od 12. jula 1999. broj 1999/519/ES i Međunarodne komisije za zaštitu od nejonizujućih zračenja (ICNIRP). Odredbe ovog pravilnika odnose se na zone povećane osetljivosti izvan kontrolisanih (nadziranih) oblasti, osim na zračenje uređaja koji su namenjeni terapiji ili lečenju u zdravstvu, ili zračenje radarskih i primopredajnih sistema za odbrambene potrebe, za zaštitu, spasavanje ili pružanje pomoći.

Kontrolisana (nadzirana) zona je ograđeni ili obeleženi prostor oko izvora nejonizujućeg zračenja koji je dostupan samo zaposlenim licima, ili licima koja nadgledaju njegovo korišćenje, ili radna sredina u skladu sa članom 2. stav 1. tačka 8) Pravilnika o granicama izlaganja nejonizujućim zračenjima. Članom 5. Pravilnika o granicama izlaganja nejonizujućim zračenjima, propisano je da referentni granični nivoi jesu nivoi izlaganja stanovništva električnim, magnetskim i elektromagnetskim poljima koji služe za praktičnu procenu izloženosti, kako bi se odredilo da li postoji verovatnoća da bazična ograničenja budu prekoračena, pri čemu se referentni granični nivoi propisani u Tabeli 2. predmetnog pravilnika odnose na efektivne vrednosti (rms) za različita frekventna područja. Primena merljivog referentnog graničnog nivoa osigurava poštovanje relevantnog bazičnog ograničenja. Referentni granični nivoi propisani u Tabeli 2. Pravilnika o granicama izlaganja nejonizujućim zračenjima su strožiji od preporuka Saveta Evrope od 12. jula 1999. broj 1999/519/ES i Međunarodne komisije za zaštitu od nejonizujućih zračenja (ICNIRP) uz ista bazična ograničenja.

Na osnovu Pravilnika o granicama izlaganja nejonizujućim zračenjima, referentni granični nivoi za frekvenciju od 400-2000 MHz iznose: jačina električnog polja E (V/m) = 0,55 f1/2 ; jačina magnetnskog polja H (A/m) = 0,00148 f1/2; gustina magnetskog fluksa B (µT) =0,00184 f1/2 i gustina snage (ekvivalentnog ravnog talasa) Sekv (W/m2) = f/1250, dok za frekvenciju od 2-10 GHz referentni granični nivoi iznose: jačina električnog polja E = 24,4 V/m; jačina magnetnskog polja H = 0,064 A/m; gustina magnetskog fluksa B = 0,08 µT i gustina snage (ekvivalentnog ravnog talasa) Sekv = 1,6 W/m2. Na osnovu propisanih uslova, za bazne radio stanice mobilne telefonije referentni granični nivo za jačinu električnog polja za frekventni opseg GSM900 iznosi E = 16,8 V/m, za frekventni opseg GSM 1800 iznosi E = 23,3 V/m, za frekventni opseg UMTS iznosi E = 24,4 V/m, dok za frekventni opseg baznih radio stanica fiksne telefonije (CDMA) iznosi E = 11,2 V/m.

Pravilnikom o granicama izlaganja nejonizujućim zračenjima, za frekvenciju od  50 Hz, propisani su sledeći referentni granični nivoi: jačina električnog polja E = 2 kV/m, jačina magnetskog polja H = 32 A/m i gustina magnetskog fluksa B = 40 µT, dok je bazično ograničenje za gustinu struje J = 2 mA/m2.

  • Šta su zone povećane osetljivosti?

Zone povećane osetljivosti su definisane članom 2. stavom 1. tačkom 5) Pravilnika o izvorima nejonizujućih zračenja od posebnog interesa, vrstama izvora, načinu i periodu njihovog ispitivanja kao: „zone povećane osetljivosti jesu: područja stambenih zona u kojima se osobe mogu zadržavati i 24 sata dnevno; škole, domovi, predškolske ustanove, porodilišta, bolnice, turistički objekti, te dečja igrališta; površine neizgrađenih parcela namenjenih, prema urbanističkom planu, za navedene namene, u skladu sa preporukama Svetske zdravstvene organizacije”.

Propisi o zaštiti stanovništva u području povećane osetljivosti ne odnose se na objekte koji su naknadno izgrađeni unutar dalekovodnih koridora u skladu sa članom 12. stav 3. Pravilnika o izvorima nejonizujućih zračenja od posebnog interesa, vrstama izvora, načinu i periodu njihovog ispitivanja.

  • Šta su izvori nejonizujućih zračenja od posebnog interesa?

Na osnovu člana 4. Pravilnika o izvorima nejonizujućih zračenja od posebnog interesa, vrstama izvora, načinu i periodu njihovog ispitivanja, izvori nejonizujućih zračenja od posebnog interesa su:

  • novi izvori elektromagnetskog polja čija izgradnja, odnosno postavljanje i upotreba se planiraju;
  • zatečeni izvori elektromagnetskog polja za koje je izdata upotrebna dozvola za rad u skladu sa propisima koji su važili pre stupanja na snagu ovog pravilnika, kao i izvori koji se koriste bez upotrebne dozvole za rad;
  • rekonstruisani izvori nastali nakon rekonstrukcije kojom su bitno izmenjene osnovne tehničke karakteristike, način upotrebe ili rada, snaga ili smeštaj izvora, što ima za posledicu promenu nivoa ili vrste elektromagnetskog polja izvora.

Izvori nejonizujućih zračenja od posebnog interesa u zavisnosti od tehničkih i drugih karakteristika koje se odnose na konstrukciju i rad tih izvora, mogu biti stacionarni i mobilni. Stacionarni izvori jesu izvori elektromagnetskog polja koji imaju određeno stalno mesto rada i jesu:

  • izvori niskofrekventnog elektromagnetskog polja (u daljem tekstu: niskofre-kventni izvori) kao što su: transformatorske stanice, postrojenje električne vuče, zatim uređaj ili objekti čije statičko magnetsko polje može da pređe referentni granični nivo (kao npr. uređaj za magnetsko-rezonantnu tomografiju ili spektroskopiju, postrojenje za proizvodnju aluminijuma, elektrolizu ili galvanizaciju i sl.), ili bilo koji drugi uređaj, ili objekat koji stvara elektromagnetsko polje frekvencije do uključivo 10 kHz, pri čemu je nazivni radni napon veći od 35 kV;
  • elektroenergetski vodovi tj. nadzemni ili podzemni kablovi za prenos ili distribuciju električne energije napona većeg od 35 kV, s tim što se elektroenergetski vodovi, kao pojedini izvodi iz napojne trafostanice celom dužinom, sve do kraja svog naponskog nivoa, smatraju kao jedinstveni izvori elektromagnetskog polja;
  • izvori visokofrekventnog elektromagnetskog polja (u daljem tekstu: visokofre-kventni izvor), odnosno uređaj ili objekat koji stvara elektromagnetsko polje frekvencije od 10 kHz do uključivo 300 GHz.

Visokofrekventnim izvorom ne smatra se uređaj predviđen za usmerenu nepokretnu mikrotalasnu vezu, satelitsku vezu  kao i sve nepokretne radio stanice efektivne izražene snage manje od 10 W, i nepokretne amaterske radio stanice efektivne izražene snage manje od 100 W. Stacionarnim izvorima ne smatraju se ugrađeni kućni aparati (kao što je npr. mikrotalasna peć i sl.).

Mobilni izvori elektromagnetskog zračenja jesu:

  • izvori elektromagnetskog polja koji nemaju određeno stalno mesto rada;
  • izvori koji se ne zadržavaju u vremenski ograničenom roku na jednoj lokaciji;
  • izvori koji su takve konstrukcije da nisu vezani za podlogu ili objekat;
  • izvori koji se mogu premeštati sa jedne lokacije na drugu lokaciju; i
  • bazne stanice mobilne telefonije koje se koriste za dodatno pokrivanje za vreme pojedinih događaja, a privremeno se postavljaju u zonama povećane osetljivosti.

Na osnovu člana 6. Pravilnika o izvorima nejonizujućih zračenja od posebnog interesa, vrstama izvora, načinu i periodu njihovog ispitivanja postupak pripreme za izgradnju, postavljanje i upotrebu novih izvora nejonizujućih zračenja, odnosno rekonstrukcija postojećih izvora nejonizujućih zračenja, vrši se uz: pribavljanje uslova i mera zaštite životne sredine koje izdaje nadležni organ u skladu sa propisima kojima se uređuje zaštita životne sredine i procenu uticaja na životnu sredinu u postupku koji sprovodi nadležni organ pre izdavanja odobrenja za njihovu izgradnju, odnosno postavljanje i upotrebu u skladu sa propisima kojima se uređuje procena uticaja na životnu sredinu. U postupku izdavanja uslova i mera zaštite životne sredine, odnosno  odlučivanja o potrebi procene uticaja na životnu sredinu korisnik izvora nejonizujućeg zračenja od posebnog interesa podnosi nadležnom organu stručnu ocenu opterećenja životne sredine kao dokaz da taj izvor neće svojim radom dovesti do prekoračenja propisanih graničnih vrednosti. Stručnu ocenu daje organizacija ovlašćena za sistematsko ispitivanje nivoa nejonizujućeg zračenja u životnoj sredini, pri čemu uzima u obzir postojeće opterećenje koje se utvrđuje  merenjem i opterećenje koje novi ili rekonstruisani izvor unosi u životnu sredinu. Članom 7. predmetnog Pravilnika je propisano da pri pribavljanju upotrebne dozvole korisnik podnosi nadležnom organu prijavni list sa podacima o izvoru i korisniku, kao i dokumentaciju iz člana 6. ovog pravilnika. Nakon izgradnje, odnosno postavljanja objekta koji sadrži izvor nejonizujućeg zračenja, a pre izdavanja dozvole za početak rada ili upotrebne dozvole vrši se prvo ispitivanje, odnosno merenje nivoa elektromagnetnog polja u okolini izvora. Za potrebe prvog ispitivanja korisnik može izvor elektromagnetnog polja pustiti u probni rad u periodu ne dužem od 30 dana ili za telekomunikacione objekte može merenja izvršiti u okviru tehničkog pregleda. Organ nadležan za obavljanje tehničkog pregleda, odnosno za izdavanje dozvole za početak rada ili upotrebne dozvole za objekat koji sadrži izvor nejonizujućeg zračenja od posebnog interesa, može pustiti u rad taj izvor ako je merenjem utvrđeno da nivo elektromagnetnog polja ne prekoračuje propisane granične vrednosti i da izgrađeni, odnosno postavljeni objekat neće svojim radom ugrožavati životnu sredinu.

  • Ko vrši ispitivanje nivoa nejonizujućih zračenja?

Ispitivanje nivoa zračenja izvora nejonizujućih zračenja od posebnog interesa u životnoj sredini, kao i sistematsko ispitivanje nivoa nejonizujućih zračenja može da vrši samo privredno društvo, preduzeće i drugo pravno lice, ako ispunjava uslove u pogledu kadrova, opreme i prostora, u skladu Pravilnikom o uslovima koje moraju da ispunjavaju pravna lica koja vrše poslove sistematskog ispitivanja nivoa nejonizujućih zračenja, kao i način i metode sistematskog ispitivanja u životnoj sredini („Službeni glasnik RS”, br. 104/09) i Pravilnikom o uslovima koje moraju da ispunjavaju pravna lica koja vrše poslove ispitivanja nivoa zračenja izvora nejonizujućih zračenja od posebnog interesa u životnoj sredini („Službeni glasnik RS”, br. 104/09), što se utvrđuje rešenjem u skladu sa članom 5. i 10. Zakona o zaštiti od nejonizujućih zračenja. Jedan od propisanih uslova za vršenje ispitivanja nivoa zračenja izvora nejonizujućih zračenja od posebnog interesa u životnoj sredini, kao i sistematsko ispitivanje nivoa nejonizujućih zračenja, da je privredno društvo, preduzeće i drugo pravno lice akreditovano kod nadležnog akreditacionog tela, što se dokazuje na osnovu dodeljenog akta o akreditaciji kojim ovlašćeno akreditaciono telo utvrđuje kompetentnost organizacije da obavlja poslove iz obima akreditacije u skladu sa Standardom SCS ISO/IEC 17 025 : 2006.

Od strane ministarstva, za poslove sistematskog ispitivanja nivoa nejonizujućih zračenja u životnoj sredini, ovlašćeno je 10 (deset) pravnih lica kao i 10 (deset) pravnih lica za poslove ispitivanja nivoa zračenja izvora nejonizujućih zračenja od posebnog interesa u životnoj sredini.

  • Kako se vrši ovlašćivanje za obavljanje stručnih poslova u oblasti zaštite od nejonizujućih zračenja?

Privredno društvo, preduzeće i drugo pravno lice može da vrši sistematsko ispitivanje nivoa nejonizujućih zračenja ili ispitivanje nivoa zračenja izvora nejonizujućih zračenja od posebnog interesa u životnoj sredini, ako ispunjava uslove u pogledu kadrova, opreme i prostora, u skladu Pravilnikom o uslovima koje moraju da ispunjavaju pravna lica koja vrše poslove sistematskog ispitivanja nivoa nejonizujućih zračenja, kao i način i metode  sistematskog ispitivanja u životnoj sredini („Službeni glasnik RS”, br. 104/09) i Pravilnikom o uslovima koje moraju da ispunjavaju pravna koja vrše poslove ispitivanja nivoa zračenja izvora nejonizujućih zračenja od posebnog interesa u životnoj sredini („Službeni glasnik RS”, br. 104/09), što se utvrđuje rešenjem na osnovu podnetog zahteva saglasno odredbi člana  5. i 10. Zakona o zaštiti od nejonizujućih zračenja.

Zahtevi koji se podnose Ministarstvu poljoprivrede i zaštite životne sredine, rešavaju se u okviru Sektora za planiranje i upravljanje u životnoj sredini, Odseka za zaštitu od buke, vibracija i nejonizujućih zračenja.

  • Sistematsko ispitivanje nivoa nejonizujućih zračenja u životnoj sredini?

Članom 5. stav 1. Zakona o zaštiti od nejonizujućih zračenja, propisano je, da radi otkrivanja prisustva, utvrđivanja opasnosti, obaveštavanja i preduzimanja mera zaštite od nejonizujućih zračenja, vrši se sistematsko ispitivanje nivoa nejonizujućih zračenja u životnoj sredini, dok je članom 5. stav 2. i 3. propisano da Vlada donosi Program sistematskog ispitivanja nivoa nejonizujućih zračenja u životnoj sredini za period od dve godine, koji priprema ministarstvo nadležno za poslove zaštite od nejonizujućih zračenja u saradnji sa organom autonomne pokrajine nadležnim za poslove zaštite životne sredine.

U Republici Srbiji je po prvi put realizovan Programa sistematskog ispitivanja nivoa nejonizujućih zračenja u životnoj sredini za 2011. godinu saglasno Uredbi o utvrđivanju Programa sistematskog ispitivanja nivoa nejonizujućih zračenja u životnoj sredini za period od 2011. do 2012. godine („Službeni glasnik RS”, br. 102/10). Ovlašćena pravna lica za poslove sistematskog ispitivanja nivoa nejonizujućih zračenja u životnoj sredini izabrana na tenderu, izvršila su merenja na 149 lokacija na teritoriji Republike Srbije u zonama povećane osetljivosti niskofrekventnog područja (transformatorske stanice i nadzemni elektroenergetski vodovi za prenos ili distribuciju električne energije – 79 lokacija) i visokofrekventnog područja (bazne stanice mobilne telefonije i telekomunikacioni predajnici radiorelejnih sistema – 70 lokacija).

Izveštaj o sistematskom ispitivanju nivoa nejonizujućih zračenja u životnoj sredini za 2011. godinu dostupan je svim zainteresovanim stranama na sajtu www.sepa.gov.rs Agencije za zaštitu životne sredine.

  • Šta je neophodno za korišćenje izvora nejonizujućih zračenja od posebnog interesa?

Članom 6. stav 1. Zakona o zaštiti od nejonizujućih zračenja, propisano je da privredna društva, preduzeća, druga pravna lica i preduzetnici mogu koristiti izvore nejonizujućih zračenja od posebnog interesa, ako ispunjavaju sledeće uslove:

  • da za te izvore nejonizujućih zračenja imaju procenu uticaja na životnu sredinu, u skladu sa zakonom;
  • da nivo izlaganja stanovništva ne prelazi propisane granice.

Ispunjenost propisanih uslova utvrđuje rešenjem ministar, a za teritoriju autonomne pokrajine nadležni organ autonomne pokrajine u skladu sa članom 6. stav 2. Zakona o zaštiti od nejonizujućih zračenja. Članom 6. stav 5. predmetnog Zakona propisano je da privredna društva, preduzeća, druga pravna lica i preduzetnici ne mogu otpočeti korišćenje izvora nejonizujućih zračenja od posebnog interesa pre nego što dobiju akt o ispunjenosti uslova za njihovo korišćenje.

Odredbe člana 6. Zakona o zaštiti od nejonizujućih zračenja ne odnose se na izvore nejonizujućih zračenja od posebnog interesa koji se registruju kod ministarstva nadležnog za poslove odbrane i ministarstva nadležnog za unutrašnje poslove, u skladu sa članom 7. stav 1. predmetnog Zakona.

Zahtevi za korišćenje izvora nejonizujućih zračenja koji se podnose Ministarstvu poljoprivrede i zaštite životne sredine, rešvaju se u okviru Sektora za planiranje i upravljanje u životnoj sredini, Odseka za zaštitu od buke, vibracija i nejonizujućih zračenja.

  • Propisi iz oblasti zaštite životne sredine koji se primenjuju na izvore nejonizujućih zračenja?

Za izgradnju, postavljanje i upotrebu novih izvora nejonizujućih zračenja, odnosno rekonstrukciju postojećih izvora nejonizujućih zračenja, sa stanovišta zaštite životne sredine, korisnik istih je dužan da osim odredbi propisanih Zakonom o zaštiti od nejonizujućih zračenja („Službeni glasnik RS”, br. 36/09) sa pratećim podzakonskim aktima, primeni i odredbe Zakona o zaštiti životne sredine („Službeni glasnik RS”, br. 135/04, 36/09, 72/09 i 43/11) i Zakona o proceni uticaja na životnu sredinu („Službeni glasnik RS”, br. 135/04 i 36/09). Odredbama Zakona o zaštiti životne sredine, Zakona o proceni uticaja na životnu sredinu i Zakona o zaštiti od nejonizujućih zračenja, organima autonomne pokrajine i organima lokalne samouprave povereno je sprovođenje propisanih odredbi iz oblasti zaštite životne sredine i zaštite od nejonizujućih zračenja.

  • Drugi propisi koji se primenjuju na izvore nejonizujućih zračenja?

Osim propisa iz oblasti zaštite životne sredine i zaštite od nejonizujućih zračenja, na izvore nejonizujućih zračenja primenjuju se i odredbe propisane:

  • Zakonom o energetici („Službeni glasnik RS”, br. 57/11, 80/11, 93/12 i 124/12) koji sprovodi Ministartsvo rudarstva i energetike.
  • Zakonom o elektronskim komunikacijama („Službeni glasnik RS”, br. 44/10 i 62/14) koji sprovodi Ministarstvo trgovine, turizma i telekomunikacija i Regulatorna agencija za elektronske komunikacije i poštanske usluge (RATEL);
  • Zakonom o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS”, br. 72/2009, 81/2009 – ispr., 64/2010 – odluka US, 24/2011, 121/2012, 42/2013 – odluka US, 50/2013 – odluka US i 98/2013 – odluka US), za čije sprovođenje je nadležno Ministarstvo građevinarstva, saobraćaja i infrastrukture;
  • Ko je nadležan za vršenje inspekcijskog nadzora u oblasti zaštite od nejonizujućih zračenja?

Na osnovu člana 14. stav 1, 2, 3. i 4. Zakona o zaštiti od nejonizujućih zračenja, nadzor nad primenom odredaba ovog zakona i propisa donetih na osnovu ovog zakona vrši Ministarstvo. Inspekcijski nadzor vrši ministarstvo preko inspektora za zaštitu životne sredine u okviru delokruga utvrđenog ovim zakonom. Autonomnoj pokrajini poverava se vršenje inspekcijskog nadzora nad izvorima nejonizujućih zračenja na teritoriji autonomne pokrajine, u skladu sa ovim zakonom. Jedinici lokalne samouprave poverava se vršenje inspekcijskog nadzora nad izvorima nejonizujućih zračenja za koje odobrenje za izgradnju i početak rada izdaje nadležni organ jedinice lokalne samouprave.

  • Nadležnosti ostalih inspekcija?

U slučaju da se periodičnim ispitivanjem, sistematskim ispitivanjem ili merenjem izvršenim po nalogu nadležnog inspektora za zaštitu životne sredine, utvrdi da je u okolini jednog ili više izvora izmeren nivo elektromagnetnog polja iznad propisanih graničnih vrednosti, nadležni organ može korisniku naložiti ograničenje u pogledu upotrebe, rekonstrukciju ili zatvaranje objekta do zadovoljavanja propisanih graničnih vrednosti. Sprovođenje propisanih mera uključujući i zabranu korišćenja izvora nejonizujućeg zračenja od posebnog interesa naređuje se od strane nadležnog inspektora za zaštitu životne sredine. Izvori visokofrekventnog elektromagnetskog polja (bazne radio stanica mobilne i fiksne telefonije i telekomunikacioni predajnici radiorelejnih sistema) su istovremeno i elektronska komunikaciona oprema i objekat, a u slučaju izvora niskofrekventnog elektromagnetskog polja (transformatorske stanice i elektroenergetski vodovi), u pitanju su i energetski objekti. Određivanje zabrane rada, pečaćenja i oduzimanje elektronske komunikacione opreme, ili dela opreme ako se utvrdi da rad elektronske komunikacione opreme ugrožava životnu sredinu, u nadležnosti je inspekcije elektronskih komunikacija u skladu sa Zakonom o elektronskim komunikacijama („Službeni glasnik RS”, br. 44/10), dok elekroenergetska inspekcija sprovodi odredbe Zakona o energetici („Službeni glasnik RS”, br. 57/11, 80/11, 93/12 i 124/12) vezano za moguće ugrožavanje životne sredine od korišćenja transformatorskih stanica i elektroenergetskih vodova. Uklanjanje objekta u nadležnosti je građevinske inspekcije u skladu sa Zakonom o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS”, br. 72/2009, 81/2009 – ispr., 64/2010 – odluka US, 24/2011, 121/2012, 42/2013 – odluka US, 50/2013 – odluka US i 98/2013 – odluka US).

  • Pitanja vezano za zdravlje stanovništva?

Pitanja koja se odnose na utvrđivanje i praćenje mogućeg uticaja nejonizujućih zračenja na zdravstveno stanje stanovništva nisu u nadležnosti Ministarstva poljoprivrede i zaštite životne sredine, već Ministarstva zdravlja.

  • Šta je bazna radio stanica?

Baznu radio stanicu mobilnih i fiksnih bežičnih komunikacija čine primopredajni uređaji i odgovarajuća elektronsko komunikaciona oprema, koja služi za povezivanje radio bazne stanice sa ostalim delovima mobilne elektronsko komunikacione mreže. Bazna radio stanica mobilnih i fiksnih bežičnih komunikacija može istovremeno biti funkcionalna u sledećim mobilnim i fiksnim bežičnim elektronsko komunikacionim mrežama (ili tri dela jedinstvene mreže) koji se, pored tehnološkog nivoa i mogućnosti prenosa govora, podataka ili slike, razlikuju i po frekvencijskim opsezima koje koriste, sa realnim prodorom ka 4G i naprednijim tehnologijama, čiji se razvoj može samo slutiti.

  • CDMA (Code Division Multiple Access)
  • UMTS (Universal Mobile Telecommunications System – poznat i kao 3G, oko 2100 MHz)
  • GSM 1800
  • GSM (Global System for Mobile 900)
  • Kojim zakonom je propisano postavljanje baznih radio stanica?

Postavljanje telekomunikacionih objekata mobilne i fiksne telefonije (bazne radio stanice) propisano je odredbama nekoliko zakona, i to: Zakonom o elektronskim komunikacijama, Zakonom o planiranju i izgradnji, Zakonom o zaštiti životne sredine, Zakonom o strateškoj proceni uticaja na životnu sredinu, Zakonom o proceni uticaja na životnu sredinu i Zakonom o zaštiti od nejonizujućih zračenja.

  • Koji je rok za usaglašavanje sa odredbama Zakonom o zaštiti od nejonizujućih zračenja?

Pravna lica i preduzetnici dužni su da usklade svoje poslovanje sa odredbama ovog zakona u roku od tri godine od dana stupanja na snagu ovog zakona.

  • Gde se mogu dobiti bliže informacije iz oblasti zaštite od nejonizujućih zračenja?

Ministarstvo poljoprivrede i zaštite živone sredine
Sektor inspekcije za zaštitu životne sredine
Odeljenje za zaštitu od jonizujućih i nejonizujućih zračenja
Dr Ivana Ribara 91, Novi Beograd
Tel: +381 11 2287 553
Faks: +381 11 2287 691
http:// www.eko.minpolj.gov.rs

Zagađenje zemljišta

Najčešća piitanja i odgovori iz oblasti zagađenja zemljišta

  • Kako se ostvaruje zaštita zemljišta od zagađivanja?

Zakonom o zaštiti životne sredine („Sl. Glasnik RS“ br. 135/04, 36/09, 72/09, 43/11)  uspostavljene su opšte odredbe, odnosno okvir zaštite zemljišta u Republici Srbiji. Ove odredbe se odnose na zaštitu zemljišta u zonama industrijskih aktivnosti ili drugih aktivnosti koje mogu da dovedu do zagađenja zemljišta (lokacije deponija otpada, lokacije akcidenata). Znači, ovim Zakonom i pratećim podzakonskim aktima se ne uređuje zaštita poljoprivrednog, šumskog ili vodnog zemljišta, koji su uređeni drugim zakonima.

  • Da li je promenom vlasništva preduzeća, bivši vlasnik u obavezi da izvrši čišćenje zemljišta – sanaciju lokacije?

Promene vlasništva preduzeća i drugih pravnih lica ili drugi oblici promene svojine obavezno uključuju procenu stanja životne sredine i određivanje odgovornosti za zagađenje životne sredine, kao i namirenje dugova (tereta) prethodnog vlasnika za izvršeno zagađivanje i/ili štetu nanetu životnoj sredini.

Zagađivač je odgovoran za zagađivanje životne sredine i u slučaju likvidacije ili stečaja preduzeća ili drugih pravnih lica, u skladu sa zakonom (član 9. Zakon o zaštiti životne sredine).

Zagađivač ili njegov pravni sledbenik obavezan je da otkloni uzrok zagađenja i posledice direktnog ili indirektnog zagađenja životne sredine. Oni snose ukupne troškove, koji uključuju troškove rizika po životnu sredinu i troškove uklanjanja štete nanete životnoj sredini.

  • Ko vrši procenu rizika kontaminirane lokacije na ljudsko zdravlje i životnu sredinu?

Nadležno ministarstvo životne sredine, određuje nadležan organ ili stručne organizacije, koje na osnovu podataka iz izveštaja o stanju zemljišta obavljaju procenu rizika kontaminirane lokacije na ljudsko zdravlje i životnu sredinu.

Izveštaj o stanju zemljišta izdat od strane stručne organizacije, koja mora biti akreditovana za uzorkovanje i ispitivanje zemljišta i vode prema SRPS, ISO/IEC 17025 standardu, sadrži najmanje sledeće:

  • nivo kontaminacije radionuklidima.
  • nivoe koncentracija opasnih materija koje imaju uticaj na stvaranje značajanog rizika po ljudsko zdravlje i životnu sredinu
  • hemijske analize za određivanje koncentracije opasnih materija u zemljištu, ograničene u prvom redu na takve materije, koje su povezane sa aktivnošću na lokaciji, a koja može dovesti do kontaminacije
  • istorijsku osnovu lokacije, koja je dostupna iz službenih evidencija
  • Da li je Opština u obavezi da prati kvalitet zemljišta?

Zaštita zemljišnog prostora i njegovog održivog korišćenja ostvaruje se merama sistemskog praćenja kvaliteta zemljišta, praćenjem indikatora za ocenu rizika od degradacije zemljišta, kao i sprovođenjem remedijacionih programa za otklanjanje posledica kontaminacije i degradacije zemljišnog prostora, bilo da se oni dešavaju prirodno, ili da su uzrokovani ljudskim aktivnostima.

Izradu programa sistemskog praćenja kvaliteta zemljišta za identifikovana rizična područja vrši:

  • Ministarstvo nadležno za poslove životne sredine;
  • Organ Autonomne pokrajine;
  • Jedinica lokalne samouprave.

Programi sadrže:

  • ciljeve smanjenja rizika,
  • mere za postizanje ovih ciljeva,
  • vremenske okvire za sprovođenje mera, i
  • izvore finansiranja.

Mere moraju biti ekonomski opravdane, tehnički izvodljive uz izvedenu procenu uticaja i analizu efikasnosti u ostvarenju utvrđenih ciljeva zaštite životne sredine. Za područja pod rizikom od različitih procesa degradacije zemljišta, koji istovremeno deluju, mogu se usvojiti pojedinačni programi mera u kojima će biti postavljeni odgovarajući ciljevi smanjenja svih istovremeno utvrđenih rizika.

  • Ko vrši sanaciju i remedijaciju lokacija na kojima se ne zna zagađivač?

Prema načelu o supsidijarnoj odgovornosti – državni organi, u okviru svojih finansijskih mogućnosti, otklanjaju posledice zagađivanja životne sredine i smanjenja štete u slučajevima kada je zagađivač nepoznat, kao i kada šteta potiče usled zagađivanja životne sredine iz izvora van teritorije Republike.

  • Ko je odgovoran za štetu nastalu zagađenjem zemljišta?

Članom 16. stavom 1. Zakona o zaštiti životne sredine propisano je da je pravno i fizičko lice koje degradira životnu sredinu dužno da izvrši remedijaciju, ili na drugi način sanira životnu sredinu, u skladu sa projektima sanacije i remedijacije, a na koje saglasnost daje Ministarstvo.

Istim članom je propisano da Ministar propisuje metodologiju za izradu projekata sanacije i remedijacije, osim za projekte eksploatacije mineralnih sirovina, koji su uređeni posebnim zakonima.

  • Kakva je razlika između referentnih i interventnih vrednosti koncentracija opasnih i štetnih materija u zemljištu i podzemnoj vodi?

Referentne i interventne vrednosti koncentracija opasnih i štetnih materija u zemljištu i podzemnoj vodi propisane su Uredbom kojom se utvrđuje program sistemskog praćenja kvaliteta zemljišta, indikatori za ocenu rizika od degradacije zemljišta i metodologija za izradu remedijacionih programa (“Sl. glasnik RS”, br. 88/2010).

Stepen ugroženosti zemljišta od hemijskog zagađenja određuje se na osnovu vrednosti zagađujućih materija datih u Prilogu 3, Uredbe: Granične i remedijacione vrednosti koncentracija opasnih i štetnih materija i vrednosti koje mogu ukazati na značajnu kontaminaciju zemljišta. Ove dve vrste graničnih vrednosti za hemikalije u zemljištu i podzemnim vodama jesu ciljne vrednosti i interventne vrednosti za remedijaciju. Za izračunavanje vrednosti kontaminacije zemljišta uvode se korekcioni faktori za svaki tip zemljišta ponaosob. Vrednosti su zasnovane na preračunavanju negativnih efekata na ljude i ekosisteme, i uključuju njihove koefekte. Ukoliko su vrednosti iznad dozvoljenih, zemljište se označava kontaminiranim. Dovoljno je da jedna od hemikalija sa liste pređe ovu vrednost (u određenoj zapremini zemljišta ili podzemne vode) da bi se preduzela  remedijacija, odnosno sanacija lokacije. Aktivnost se može preduzeti i ako nije pređena interventna vrednost jedne supstance, ali zbir pojedinačnih ukazuje da je kontaminacija moguća (sa aspekta neželjenih efekata na živi svet).

Ispuštanje otpadnih voda

Najčešća piitanja i odgovori iz oblasti ispuštanja otpadnih voda

  • Koja je teritorija nadzora republičke inspekcije za zaštitu životne sredine u cilju zaštite voda od zagađenja?

Republička inspekcija za zaštitu životne sredine nadležna je za kontrolu zagađivanja, nastalu  ispuštanjem  otpadnih voda iz industrijskih postrojenja i komunalnih voda iz sistema javne kanalizacije, u recipijent na teritoriji Republike Srbije; osim na teritoriji AP Vojvodine, i grada Beograda, kojima su ti poslovi povereni po Zakonu o vodama.

  • Koje otpadne vode kontroliše republička inspekcija za zaštitu životne sredine?

Republička inspekcija za zaštitu životne sredine nadležna je za kontrolu kvaliteta industrijskih otpadnih voda i otpadnih voda iz sistema javne kanalizacije pre ispuštanja u recipijent.

  1. Koja inspekcija kontroliše otpadne vode iz septičkih jama?

U skladu sa Zakonom o komunalnim delatnostima kontrolu crpljenja, odvoza i tretiranja fekalija iz septičkih jama vrši Jedinica lokalne samouprave preko svojih komunalnih inspektora; a industrijske otpadne vode koje se sakupljaju u septičke jame kontroliše republička inspekcija za zaštitu životne sredine.

  • Koje su obaveze operatera koji ispuštaju otpadne vode?

Operateri koji ispuštaju otpadne vode u prijemnik ili javnu kanalizaciju, dužni su da postave uređaj za merenje protoka; da vrše kontinuirano mere količine otpadnih voda i da vrše ispitivanja biohemijskih i hemijskih parametara kvaliteta otpadnih voda, a da izveštaj o ispitivanjima dostavljaju ministarstvu nadležnom za poslove zaštite životne sredine i Agenciji za zaštitu životne sredine.

  • Ko preduzima mere za smanjenje i sanaciju zagađenja voda, kada dođe do neposrdne opasnosti od zagađivanja površinskih i podzemnih voda od strane nekog operatera?

Operater je dužan da preduzme mere za sprečavanje, odnosno za smanjenje i sanaciju zagađenja voda, i da planira sredstva i rokove za njihovo dostizanje. Ukoliko  operater ne postupi po zakonu, te mere preduzeće javno vodoprivredno preduzeće, o njegovom trošku.

  • Zbog dugih rokova za dostizanje graničnih vrednosti zagađujućih materija, da li operateri koji ispuštaju otpadne vode imaju obavezu postepenog dostizanja graničnih vrednosti u nekim rokovima?

Operateri koji imaju postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda su u obavezi da donesu Akcione planove za dostizanje graničnih vrednosti emisije u vode, i njima utvrde rokove za postepeno dostizanje graničnih vrednosti emisije zagađujućih materija, u skladu sa Planom zaštite voda od zagađivanja, koji se donosi na osnovu zakona kojim se uređuju vode, u roku od šest meseci od donošenja ovog plana.

  • Koja su ovlašćenja republičke inspekcije za zaštitu životne sredine?

U cilju zaštite voda od zagađenja, inspektor zaštite životne sredine u skladu sa Zakonom o vodama i Zakonom o zaštiti životne sredine ima ovlašćenja da:

  • zabrani ispuštanje otpadnih voda u površinske i podzemne vode, koje prelaze granične vrednosti emisije;
  • zabrani ispuštanje otpadnih voda u stajaće vode ako je ta voda u kontaktu sa podzemnom vodom, koje može prouzrokovati ugrožavanje dobrog ekološkog ili hemijskog statusa stajaćih voda;
  • zabrani ispuštanje otpadnih voda koje su prekomerno termički zagađene, naloži postavljanje uređaja za kontinuirano merenje količine ispuštenih otpadnih voda,
  • naloži biohemijsko i hemijsko ispitivanje parametara kvaliteta otpadnih voda, i naloži da se izveštaji o merenju  kvartalno dostavljaju javnom vodoprivrednom preduzeću, Ministarstvu nadležnom za poslove zaštite životne sredine i Agenciji za zaštitu životne sredine;
  • naloži sprovođenje tehničko-tehnoloških mera kako bi se obezbedio odgovara-jući tretman otpadnih voda pre ispuštanja u recipijent i sprečilo unošenje u vode opasnih, otpadnih i drugih štetnih materija, odnosno da se  otpadne vode ispuštaju na propisan način i u količinama, odnosno koncentracijama ili nivoima koje nisu iznad  propisanih graničnih vrednosti emisije;
  • naloži hitne mere ako je to potrebno, radi sprečavanja neposredne opasnosti po život i zdravlje ljudi, biljnog i životinjskog sveta i nastanak veće materijalne štete;
  • zabrani ispuštanje  otpadnih voda koje sadrže hazardne i zagađujuće supstance u recipijent i javnu kanalizaciju iznad propisanih graničnih vrednosti;
  • preduzme i druge mere i radnje za koje je inspektor ovlašćen ovim zakonima i podzakonskim aktima donetim na osnovu njih.

Opasan otpad, ambalažni otpad i posebni tokovi otpada

Najčešća piitanja i odgovori iz oblasti opasnog otpada, ambalažnog otpada i posebnih tokova otpada

-Za građane-

  • Šta je otpad?

Otpad je sve ono što vlasnik odbacuje, želi ili mora da odbaci, u skladu sa zakonom o upravljanju otpadom.

  • Šta je opasan otpad?

Opasan otpad je otpad koji po svom poreklu, sastavu ili koncentraciji opasnih materija može prouzrokovati opasnost po životnu sredinu i život i zdravlje ljudi, uključujući i ambalažu u kojoj je opasan otpad bio, ili jeste upakovan.

  • Ko snosi odgovornost za zbrinjavanje proizvoda koji posle upotrebe postaju opasan otpad?

Proizvođač ili vlasnik proizvoda koji posle upotrebe postaje opasan otpad je obavezan da taj otpad preuzme posle upotrebe, bez naknade troškova. Proizvođač ili uvoznik može da ovlasti drugo pravno lice da u njegovo ime i za njegov račun vrši preuzimanje.

  • Ko snosi troškove upravljanja otpadom?

Vlasnik otpada snosi sve troškove upravljanja otpadom, osim za otpad od proizvoda koji posle upotrebe postaju opasan otpad. Ukoliko je otpad odložen van za to predviđenog mesta, a čije poreklo ne može da se utvrdi, odnosno ustanovi njegova veza sa proizvo-đačem, odnosno  licem koje ga je odložilo, troškove zbrinjavanja snosi jedinica lokalne samouprave.

  • Da li moram da platim odnošenje otpadnih ulja, automobila, guma, akumulatora, električnih kućnih aparata?

Ne, sakupljač je u obavezi da predmetni otpad preuzme bez posebne naknade koju naplaćuje od vlasnika otpada. Vlasnik otpada može da naplati tržišnu cenu otpada od sakupljača otpada.

  • Da li mi treba posebna dozvola ako želim da se bavim nekom od delatnosti upravljanja otpadom?

Da, za obavljanje jedne ili više delatnosti u upravljanju otpadom, neophodno je pribaviti dozvolu i to za: sakupljanje otpada, transport otpada, skladištenje otpada, tretman otpada i odlaganje otpada.

  • Gde mogu da se informišem o ovlašćenim operaterima za upravljanje otpadom u mom gradu?

Nadležni organ za izdavanje dozvole obaveštava javnost o svim bitnim činjenicama vezanim za dozvolu za upravljanje otpadom (prijem zahteva, podneta dokumentacija, izdata dozvola) putem sredstava javnog informisanja, interneta, odnosno u lokalnom listu. Takođe, organ koji izdaje dozvole vodi registar izdatih dozvola, koji je javan.

– Za operatere-

  • Da li sam, kao proizvođač otpada, u obavezi da pribavim dozvolu za skladištenje sopstvenog otpada?

Ne, proizvođač otpada se ne smatra subjektom upravljanja otpadom i ne podleže obavezi pribavljanja dozvole za skladištenje sopstvenog otpada. Ostale obaveze, propisane zakonom, je u obavezi da ispunjava.

  • Da li sam, kao proizvođač otpada, u obavezi da sačinim i sprovodim plan upravljanja otpadom?

Da, ukoliko godišnje proizvodite više od 100 tona neopasnog otpada, ili više od 200 kilograma opasnog otpada.

  • Kome mogu da predam otpad iz sopstvene proizvodnje?

Ukoliko niste u mogućnosti da organizujete upravljanje otpadom u skladu sa važećim zakonom, otpad predajete licu koje je ovlašćeno za upravljanje otpadom.

  • Ko može da se bavi upravljanjem otpadom?

Skladištenje, tretman ili odlaganje može da vrši privredno društvo, preduzeće ili drugo pravno lice, odnosno preduzetnik, u skladu sa prethodno pribavljenom dozvolom za upravljanje otpadom, odnosno privredno društvo ili preduzetnik na osnovu dozvole i ugovora o obavljanju delatnosti od lokalnog značaja zaključenog sa jedinicom lokalne samouprave.

  • Koja dokumentacija prati kretanje otpada?

Dokument o kretanju otpada i dokument o kretanju opasnog otpada, osim za otpad iz domaćinstva. Navedeni dokument popunjava proizvođač, odnosno vlasnik otpada, prevoznik i ovlašćeni operater za skladištenje, tretman ili odlaganje otpada. Kretanje opasnog otpada se najavljuje tri dana pre otpočinjanja kretanja otpada. Najava se šalje Ministarstvu poljoprivrede i zaštite životne sredine.

  • Da li sam u obavezi da plaćam taksu na proizvode koji posle upotrebe postaju posebni tokovi otpada?

Da, ukoliko ste vi operater koji prvi stavlja na tržište predmetni proizvod. Stavljanje na tržište je snabdevanje ili stavljanje na raspolaganje, u zamenu za plaćanje ili besplatno, bilo kojem pravnom ili fizičkom licu na teritoriji Republike Srbije. Stavljanje na tržište podrazumeva da je proizvod proizveden i ponuđen potencijalnim kupcima. Proizvod koji se po završenoj proizvodnji nalazi u fabričkom magacinu iz kojeg se ne obavlja prodaja još uvek nije stavljen na tržište. Kada se taj proizvod smesti u skladište iz koga se obavlja promet, smatra se da je stavljen na tržište.

  • Ko je nadležni organ za izdavanje dozvola za upravljanje otpadom?

Ministarstvo, za upravljanje opasnim otpadom, za spaljivanje inertnog i neopasnog otpada,  za skladištenje, tretman i odlaganje inertnog i neopasnog otpada koji se obavlja na teritoriji više jedinica lokalne samouprave, i tretman otpada u mobilnom postrojenju.

Autonomna pokrajina Vojvodina, za upravljanje otpadom za sve aktivnosti koje se u celosti odvijaju na teritoriji AP i za postrojenja za koja dozvolu za izgradnju izdaje nadležni organ AP, kao i za skladištenje tretman i odlaganje inertnog i neopasnog otpada koji se obavlja na teritoriji više jedinica lokalne samouprave.

Grad, odnosno grad Beograd, za upravljanje inertnim i neopasnim otpadom za aktivnosti koje se u celosti obavljaju na teritoriji grada. Opština za upravljanje inertnim i neopasnim otpadom za aktivnosti koje se u celosti obavljaju na teritoriji opštine.

  • Da li mi je za prekogranično kretanje otpada potrebna neka dozvola?

Da. Uvoz, izvoz i tranzit otpada se mogu vršiti samo na osnovu prethodno izdate dozvole za prekogranično kretanje otpada, odnosno potvrde za uvoz i izvoz otpadnog aluminijuma, kao i tranzit neopasnog otpada.

  • Da li sam, kao operater koji upravlja otpadom, u obavezi da vodim nekakvu evidenciju i da šaljem izveštaje ?

Da, proizvođač i vlasnik otpada dužan je da vodi i čuva dnevnu evidenciju o otpadu ( DEO obrazac, u elektronskoj formi) i da dostavlja redovan godišnji izveštaj (GIO obrazac), do 31. marta tekuće godine za prethodnu godinu.

  • Kome mogu da se žalim na nepropisno upravljanje otpadom?

Nadležna je inspekcijska služba organa koji je izdao dozvolu za upravljanje otpadom. Žalbe na rad nadležnih organa za upravljanje otpadom u AP Vojvodini, gradovima i opštinama se upućuju Ministarstvu poljoprivrede i zaštite životne sredine, Sektoru inspekcije za zaštitu životne sredine.

Regionalne deponije komunalnog otpada

Najčešća piitanja i odgovori iz oblasti reginalne deponije komunalnog otpada

Regionalne deponije komunalnog otpada

  • Šta je otpad?

Otpad je sve ono što vlasnik odbacuje, želi ili mora da odbaci, u skladu sa zakonom o upravljanju otpadom.

  • Ko snosi troškove upravljanja otpadom?

Vlasnik otpada snosi sve troškove upravljanja otpadom, osim za otpad od proizvoda koji posle upotrebe postaju opasan otpad. Ukoliko je otpad odložen van za to predviđenog mesta, a čije poreklo ne može da se utvrdi, odnosno ustanovi njegova veza sa proizvođačem, odnosno  licem koje ga je odložilo, troškove zbrinjavanja snosi jedinica lokalne samouprave.

  • Da li deponije ili JKP može da odbije prijem otpada?

Da, ukoliko otpad po svom sastavu ne ispunjava kriterijume za prijem i odlaganje, odnosno kriterijume operatera koji vrši sakupljanje, transport i odlaganje otpada, o kojima ste prethodno informisani.

  • Kome mogu da se žalim zbog neodgovarajućeg postupanja sa otpadom u mom gradu?

Gradskoj ili opštinskoj upravi, organizacionoj jedinici zaduženoj za zaštitu životne sredine. Žalba može biti pismena (potpisana ili anonimna), ili usmena, data na zapisnik u pisarnici gradske, odnosno opštinske uprave.

  • Šta da radim ako se po mojoj žalbi ništa ne preduzme?

Obratite se Ministarstvu poljoprivrede i zaštite životne sredine, Sektoru inspekcije za zaštitu životne sredine.

Zagađenje vazduha poreklom od industrijskih objekata

Najčešća piitanja i odgovori iz oblasti zagađenje vazduha poreklom od industrijskog objekta

  • Šta je emisija zagađujuće materije u vazduh i šta je emiter?

Emisija jeste ispuštanje zagađujućih materija u gasovitom, tečnom ili čvrstom agregatnom stanju iz izvora zagađivanja u vazduh.

Tačkasti izvor (emiter) je izvor zagađivanja preko koga se zagađujuće materije ispuštaju u vazduh kroz za to posebno definisane ispuste (dimnjak, kanal, cev), ili iz nekoliko ispusta povezanih na zajednički ispust.

Difuzni izvor (emiter) je izvor zagađivanja kod koga se zagađujuće materije ispuštaju u vazduh iz nedefinisanih ispusta, tj. bez određenog ispusta/dimnjaka (uređaji, površine i druga mesta).

  • Šta je kvalitet vazduha?

Pod kvalitetom vazduha se smatra nivo zagađujućih materija u vazduhu na određenom mestu koje se nalazi u bližoj i daljoj okolini od izvora emisije (tačkastog i/ili difuznog).

  • Ko obezbeđuje i prati kvalitet vazduha?

Republika Srbija, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave, u okviru svoje nadležnosti utvrđene zakonom, obezbeđuju monitoring kvaliteta vazduha.

Praćenje kvaliteta vazduha i praćenje emisija u vazduh obavljaju nadležni organi državne uprave i pravna lica koja imaju dozvolu za obavljanje ove delatnosti.

  • Kako doći do podatka o zagađenosti vazduha?

Na internet sajtu Agencije za zaštitu životne sredine se nalaze izveštaji o stanju kvaliteta vazduha u Republici Srbiji.

  • Koje su obaveze operatera?

Obaveze operatera su određene članom 58. Zakona o zaštiti vazduha koji je objavljen u Službenom glasniku RS broj 36/09 od 12.05.2009.godine. Ukratko, obaveza operatera je da obezbedi merenja emisije zagađujućih materija u vazduh i da dostavi izveštaj o merenju; da vodi evidenciju o radu uređaja za sprečavanje ili smanjivanje emisije zagađujućih materija, kao i mernih uređaja za merenje emisije; da u slučaju spaljivanja vodi evidenciju o vrsti i kvalitetu sirovina, goriva i otpada.

Obaveza operatera je da održava postrojenje tako da ne ispušta zagađujuće materije u vazduh u količini većoj od graničnih vrednosti emisije. Ukoliko dođe do kvara uređaja kojima se obezbeđuje sprovođenje propisanih mera zaštite, ili do poremećaja tehnološkog procesa, zbog čega dolazi do prekoračenja graničnih vrednosti emisije, operater je dužan da kvar ili poremećaj otkloni, odnosno prilagodi rad nastaloj situaciji, ili da obustavi tehnološki proces, kako bi se emisija svela na dozvoljene granice u najkraćem roku.

  • Ko vrši nadzor nad primenom mera zaštite vazduha od zagađivanja?

Inspekcijski nadzor nad primenom odredaba Zakona o zaštiti vazduha i propisa donetih za njegovo izvršavanje vrši inspektor za zaštitu životne sredine.

Republička inspekcija za zaštitu životne sredine, Ministarstva poljoprivrede i zaštite životne sredine, kontroliše objekte bazne i prerađivačke hemijske industrije, crne i obojene metalurgije, kamenolome, cementare, objekte za proizvodnju kreča, termoelektrane snage 10 i više MW i druge,  za koje ministarstvo nadležno za poslove građevine izdaje odobrenje za gradnju, odnosno upotrebnu dozvolu.

Pokrajinska inspekcija za zaštitu životne sredine kontroliše mere zaštite vazduha od zagađivanja u objektima za koje nadležni organ autonomne pokrajine izdaje odobrenje za gradnju, odnosno upotrebnu dozvolu.

Gradska, odnosno opštinska inspekcija za zaštitu životne sredine kontroliše objekte kao što su toplane snage manje od 10 MW, farme, objekte za proizvodnju i preradu mesa, mleka, i druge objekte za koje nadležni organ jedinice lokalne samouprave izdaje odobrenje za gradnju, odnosno upotrebnu dozvolu.

  • Ukoliko neprijatni mirisi koji potiču od ( roštiljnice, restorani, pekare ) ili benzinske pumpe:

Navedeni uređaji u smislu Zakona o zaštiti vazduha ( ,,Sl.glasnik RS,, br. 36/09 )  nisu stacionarni izvori zagađivanja,  ne podležu izdavanju dozvole za rad na osnovu čl. 56 navedenog zakona i nisu predmet kontrole opštinskih inspektora za zaštitu životne sredine. Merenje emisije na ovim objektima se može naložiti samo u slučaju da je navedeno postrojenje za sagorevanje takve toplotne snage da je za njega propisana granična vrednost emisije i da se produkti sagorevanja odvojenim sistemom, kroz definisani ispust odvode u atmosferu, tako da je moguće uspostaviti merno mesto za merenje emisije u skladu sa Uredbom o graničnim vrednostima emisije (,,Sl.glasnik RS,,br.71/10,6/11).

Objekti za termičku obradu namirnica su predmet kontrole sanitarne inspekcija.

Ne vrši se merenje zagađujućih materija u objektima za snabdevanje motornih vozila gorivom-benzinske pumpe.

Buka

Najčešća piitanja i odgovori iz oblasti buke

  • Šta je izvor buke?

Izvori buke su uređaji i sredstva za rad (čekić, bušilica, brusilica, akustički uređaji) saobraćaj, pokretni i nepokretni objekti u kojima se, zbog obavljanja delatnosti, stvara buka. U izvore buke spadaju i otvoreni i zatvoreni prostori koji se koriste za sport, igru, koncerte i ugostiteljski objekti.

  • Koje su obaveze operatera prilikom stavljanja u promet izvora buke mašina, uređaja, opreme?

Mašine, prevozna sredstva, uređaji i oprema koji se proizvode u Republici Srbiji, ili se uvoze na teritoriji Republike Srbije, moraju radi stavljanja u promet, odnosno upotrebu, biti usklađeni sa tehničkim propisima koji se odnose na granični nivo buke pod određenim uslovima upotrebe, a relevantni podaci o buci u uslovima upotrebe moraju biti označeni na proizvodu u skladu sa posebnim propisima.

  • Šta je to akustičko zoniranje i ko vrši akustičko zoniranje?

Akustičko zoniranje jeste određivanje granične vrednosti indikatora buke za različita područja prema njihovoj nameni. Jedinica lokalne samouprave vrši akustičko zoniranje  na svojoj teritoriji, određuje mere zabrane i ograničenja u skladu sa zakonom. Pravilnikom o metodologiji za određivanje akustičkih zona (Sl.glasnik RS br.72/10)  propisana je metodologija za određivanje akustičkih zona.

  • Buka koja nije u nadležnosti inspekcije za zaštitu životne sredine

Buka koja nastaje na radnom mestu i u radnoj okolini, buka koja nastaje u prevoznom sredstvu, buka koja potiče od vojnih aktivnosti i aktivnosti od elementarnih nepogoda, buka od aktivnosti u domaćinstvima, kao i buka iz susednih domaćinstava, i buka kojoj su izloženi oni koji je stvaraju.

  • Ko je nadležan za zaštitu od buke u životnoj sredini?

Ministarstvo nadležno za poslove zaštite životne sredine utvrđuje mere i uslove zaštite od buke, odnosno zvučne zaštite u planovima, programima i projektima, uključujući i one na koje daje saglasnost u postupku strateške procene uticaja, procene uticaja na životne sredinu, odnosno u postupku izdavanja integrisane dozvole za rad postrojenja i aktivnosti, i vrši nadzor i kontrolu primene mera zaštite od buke u životnoj sredini. Inspekcijski nadzor, Ministarstvo nadležno za poslove zaštite životne sredine, vrši preko republičkog inspektora za zaštitu životne sredine.

Autonomna pokrajina utvrđuje mere i uslove zaštite od buke, odnosno zvučne zaštite u planovima, programima i projektima, uključujući i one na koje daje saslasnost u postupku strateške procene uticaja, procene uticaja projekata na životnu sredinu,   odnosno u postupku izdavanja integrisane dozvole za rad postrojenja i aktivnosti, i vrši nadzor i kontrolu primene mera zaštite od buke u životnoj sredini. Autonomna pokrajina vrši inspekcijski nadzor nad izvršavanjem poslova poverenih ovim zakonom preko inspektora za zaštitu životne sredine.

Jedinica lokalne samouprave utvrđuje mere i uslove zaštite od buke, odnosno zvučne zaštite u planovima, programima i projektima, uključujući i one na koje daje saglasnost u postupku strateške procene uticaja, procene uticaja projekata na životnu sredinu,   odnosno u postupku izdavanja integrisane dozvole za rad postrojenja i aktivnosti, i vrši nadzor i kontrolu primene mera zaštite od buke u životnoj sredini. Jedinica lokalne samouprave vrši inspekcijski nadzor nad izvršavanjem poslova poverenih ovim zakonom preko inspektora za zaštitu životne sredine.

Kontrolu  buke iz ugostiteljskih objekata vrši inspektor za zaštitu životne sredine  jedinica lokalne samouprave.

Hemikalije i biocidi

Najčešća piitanja i odgovori iz oblasti hemikalija i biocida

  • Koja inspekcija je nadležna za kontrolu hemikalija i biocidnih proizvoda na tržištu Republike Srbije?

U skladu sa članom 86. Zakona o hemikalijama i članom 50. Zakona o biocidnim proizvodima, inspekciski nadzor vrši ministarstvo nadležno za zaštitu životne sredine preko inspektora za zaštitu životne sredine, ministarstvo nadležno za poslove zdravlja preko sanitarnih inspektora i ministarstvo nadležno za poslove trgovine preko tržišnih inspektora. Jedinica lokalne samouprave vrši inspekcijski nadzor nad poslovima koji su joj povereni predmetnim zakonima.

  • Koje se hemikalije upisuju u Registar hemikalija?

U Registar hemikalija se upisuju hemikalije koje se proizvode ili uvoze na tržište Republike Srbije, ukoliko se mogu svrstati pod neki od carinskih tarifnih brojeva datih na spisku Priloga 1. koji je odštampan uz Pravilnik o Registru hemikalija (“Službeni glasnik RS”, broj 23/10) i ukoliko se hemikalije pojedinačno uvoze ili proizvode u količini koja je jednaka ili veća od 100 kilograma na godišnjem nivou, osim onih koje su izuzete članom 4. stav 3. Zakona o hemikalijama (“Službeni glasnik RS”, broj 36/09). U Registar se upisuje supstanca koja izaziva zabrinutost, proizvedena ili uvezena u količini većoj od 1 kg godišnje, odnosno smeša koja sadrži supstancu koja izaziva zabrinutost, proizvedena ili uvezena u količini većoj od 10 kg godišnje.

  • Ukoliko preduzeće deo hemikalija direktno uvozi, a deo kupuje na domaćem tržištu, da li za upis u Registar hemikalija mora da prijavi hemikalije nabavljene na oba načina?

U ovom slučaju upisuju se samo hemikalije koje se direktno uvoze. Obavezu upisa hemikalija koje kupujete na domaćem tržištu ima proizvođač, uvoznik ili dalji korisnik koji je te hemikalije direktno uvezao ili proizveo.

  • Ko ima obavezu dostavljanja bezbednosnog lista?

Obavezu dostavljanja bezbednosnog lista ima snabdevač koji je prema definiciji  datoj u Zakonu o hemikalijama, pravno lice ili preduzetnik, odnosno proizvođač, uvoznik, distributer ili dalji korisnik, a koji stavlja u promet hemikalije. Bezbednosni list se dostavlja svakom drugom distributeru ili daljem korisniku u lancu snabdevanja bez naknade, na srpskom jeziku u štampanoj ili elektronskoj formi. Takođe snabdevač je dužan da vrši izmene i dopune sadržaja bezbednosnog lista i da u slučaju izmene bezbednosnog lista, ažurirano izdanje dostavi svakom drugom distributeru ili daljem korisniku u lancu snabdevanja kome je isporučio hemikaliju u prethodnih 12 meseci.

  • Ukoliko nabavljamo laboratorijske hemikalije za sopstvene potrebe, da li je potrebno da raspolažemo sa bezbednosnim listom na srpskom jeziku za svaku hemikaliju?

Ukoliko nabavljate hemikalije u unutargraničnom prometu, i hemikalija koju nabavljate ispunjava uslove propisane Zakonom o hemikalijama, član 20, snabdevač je dužan da vam uz hemikaliju dostavi i bezbednosni list, a za hemikalije iz člana 21. Zakona, imate pravo da zahtevate da vam uz hemikaliju dostavi bezbednosni list. Međutim, ukoliko ste vi direktan uvoznik hemikalija, obaveza izrade bezbednosnog lista na srpskom jeziku primenjuje se na vas.

  • Kada uvozimo hemikaliju i dobijemo bezbednosni list od izvoznika, dali se taj bezbednosni list bukvalno prevodi na srpski jezik?

Odgovornost za izradu i sadržaj bezbednosnog lista je na proizvođaču, odnosno uvozniku hemikalije, licu koje stavlja hemikaliju u promet na teritoriji Republike Srbije. Dakle, kao uvoznik hemikalije vi je prvi stavljate u promet u RS. Dužni ste da proverite informacije sadržane u bezbednosnom listu, koji je dostavio proizvođač,  da ispravite pogrešne podatke, prilagodite sadržaj propisima koji važe u našoj zemlji i kada je potrebno, dopunite sadržaj informacijama u vezi sa specifičnim potrebama svojih kupaca.

  • Od kada je pravno lice u obavezi da obezbedi savetnika za hemikalije i kako ga može angažovati, odnosno da li mora biti u stalnom radnom odnosu kod pravnog lica?

Snabdevač je dužan da obezbedi savetnika za hemikalije u roku od dve godine od dana stupanja na snagu Pravilnika o savetniku za hemikalije i uslovima koje mora da ispuni pravno lice ili preduzetnik koji vrše obuku i proveru znanja savetnika za hemikalije, tj. do 9. marta 2013. godine. Snabdevač može savetnika za hemikalije zaposliti u stalni radni odnos, ili ga može povremeno angažovati.

  • Koji operateri su dužni da vode evidenciju o hemikalijama?

Snabdevač je dužan da vodi evidenciju o hemikalijama, koja naročito sadrži: podatke o identitetu hemikalije, distributerima, odnosno daljim korisnicima i količinama hemikalija koje su im isporučene, kao i o zbirnim količinama hemikalija koje su prodate potrošačima u kalendarskoj godini. Evidenciju snabdevač je dužan da čuva najmanje 10 godina posle poslednje proizvodnje, stavljanja u promet i korišćenja hemikalija, i da ih dostavi ministarstvu nadležnom za zaštitu životne sredine, na njegov zahtev.

  • Koje hemikalije podležu obavezi klasifikacije?

Obavezi klasifikacije podležu hemikalije koje poseduju opasna svojstva na osnovu kojih im se primenom kriterijuma za klasifikacuju može dodeliti jedna, ili više klasa opasnosti.

  • Ko ne mora da obezbedi savetnika za hemikalije?

Savetnika za hemikalije ne mora da obezbedi Pravno lice, ili preduzetnik koji isključivo stavlja u promet sirovine za sredstva za zaštitu bilja, lekove i  medicinska sredstva, koja se koriste u humanoj i veterinarskoj medicini, kozmetičke proizvode, hranu, prehrambene aditive i arome, i hranu za životinje i aditive za tu hranu; Snabdevači hemikalija koji stavljaju u promet u količini manjoj od 100 kg godišnje; Distributer opasnih hemikalija koji se isključivo bavi maloprodajom.

  • Da li snabdevač vodi evidenciju o svakoj hemikaliji, bez obzira na njenu količinu i namenu?

Snabdevač je dužan da vodi evidenciju o svakoj hemikaliji bez obzira na količinu hemikalije koju je proizveo i stavio u promet, osim: biocidnih proizvoda, sredstava za zaštitu bilja, lekova i medicinskih sredstava, kozmetičkih proizvoda, hrane, prehrambenih aditiva i aroma, hrane za životinje i aditiva za tu hranu.

  • Koji su prelazni periodi za klasifikaciju i obeležavanje, kao i reobeležavanje hemikalija?

Supstance: Sve supstance koje se nalaze u prometu, od 01. decembra 2012. godine, moraju biti obeležene i upakovane u skladu sa CLP/GHS propisom.

Smeše: Do 01. juna 2015. godine proizvođač, uvoznik i dalji korisnik dužan je da klasifikuje, a snabdevač da obeleži i upakuje smeše u skladu sa DSD/DPD propisom, a može ih klasifikovati i u skladu sa CLP/GHS propisom. Ako je smeša klasifikovana prema oba propisa, snabdevač je dužan da je obeleži i upakuje u skladu sa CLP/GHS propisom. Ako su smeše stavljene u promet pre 01. juna 2015. godine, a klasifikovane su, obeležene i upakovane u skladu sa DSD/DPD propisom, snabdevač je dužan da ih ponovo obeleži i upakuje u skladu sa CLP/GHS propisom najkasnije do 01. juna 2017. godine.

  • Ukoliko je neki Operater uvezao hemikalije koje se upisuju u Registar, a iste nije prodao ili potrošio u proizvodnji,  u toku te godine, da li prijavljuje celokupnu uvezenu količinu ili samo potrošenu?

Količina stavljena u promet nije količina koja se proda na teritoriji Republike Srbije već celokupna količina hemikalije koja je uvezena ili proizvedena za plasman na teritoriji Republike Srbije u periodu od 01. januara do 31. decembra kalendarske godine, za koju se vrši upis  u Registar.

Prevencija velikog hemijskog udesa

Najčešća piitanja i odgovori iz oblasti prevencije velikog hemijskog udesa

  • Šta je to seveso postrojenje?

Seveso postrojenje, odnosno postrojenje u kojem se obavljaju aktivnosti u kojima je prisutna, ili može biti prisutna opasna materija u jednakim ili većim količinama od propisanih, jeste tehnička jedinica unutar kompleksa gde se opasne materije proizvode, koriste, skladište, ili se njima rukuje. Postrojenje uključuje svu opremu, zgrade, cevovode, mašine, alate, interne koloseke i depoe, dokove, istovarna pristaništa, skladišta, ili slične građevine na vodi i kopnu, a koje su nužne za funkcionisanje postrojenja. Zaštita od hemijskog udesa kod seveso postrojenja, u skladu sa Zakonom o zaštiti životne sredine (”Sl.glasnik RS” 135/04 i 36/09) nalazi se u nadležnosti republičke inspekcije za zaštitu životne sredine.

  • Koji su kriterijumi za određivanje da li je neko postrojenje seveso postrojenje?

Kriterijumi za određivanje da li je neko postrojenje Seveso postrojenje, odnosno koju vrstu dokumenata je operater seveso postrojenja u obavezi da izradi, definisani su Pravilnikom o listi opasnih materija i njihovim količinama i kriterijumima za određivanje vrste dokumenata koje izrađuje operater seveso postrojenja, odnosno kompleksa („Sl. Glasnik RS”, br. 41/10). Takođe, za potrebe sprovođenja propisa oblasti zaštite od hemijskog udesa, navedenim pravilnikom propisana je Lista opasnih materije i njihovih graničnih količina (Tabela 1) i Lista klasa opasnosti i graničnih količina opasnih materija (Tabela 2).

Sam postupak prepoznavanja operatera da li i kojoj grupi postrojenja pripadaju (seveso postrojenje nižeg ili višeg reda) često može biti složen, posebno kod onih operatere koji na svojoj lokaciji imaju veći broj različitih vrsta opasnih materija sa različitim klasama opasnosti. S tim u vezi ministarstvo je napravilo ”Uputstavo za određivanje vrste dokumenata koje izrađuje operater seveso postrojenja”, u kome se nalazi veći broj različitih primera izračunavanja, kod operatera koji imaju različite kombinacije opasnih materija i koje su klasifikovane u jednu ili više klasa opasnosti.

  • Koji kapaciteti u okviru kompleksa se uzimaju kao osnova za izračunavanje da li je neko postrojenje seveso postrojenje ili ne?

Za postojeća postrojenja operater uzima u obzir maksimalne skladišne kapacitete. Ukoliko postoje skladišni rezervoari koji su van funkcije, i ako je operater doneo Odluku da iste neće koristiti, u tom slučaju operater je u obavezi  nadležnom organu dostaviti dokaz o poštovanju donete odluke, tj. da primenjuje odgovarajuća tehnička i/ili organizaciona sredstava, kao npr. pečaćivanje nepotrebnih skladišnih kapaciteta, demontaža skladišta koje nije u upotrebi i slično.

  • Kako postupati u slučaju udesa u transportu opasnih materija?

Postupanje u slučaju udesa u transportu opasnih materija, regulisano je Zakonom o transportu opasnih tereta (Službeni glasnik RS br.88/2010), koji se nalazi u nadležnosti ministarstva nadležnog za poslove saobraćaja. U skladu sa članom 74. navedenog zakona, inspekcijski nadzor nad primenom ovog zakona i propisa donetih na osnovu njega vrši inspekcija za transport opasnog tereta.

Zaštićena područja

Najčešća piitanja i odgovori iz oblasti zaštićena područja

  • Neko je posekao ili namerava da poseče drvored ili pojedinačna stabla . Kome se obratiti?

Zelene površine, drvoredi i pojedinačna stabla u nadležnosti su lokalne samouprave,  odnosno Gradske komunalne  inspekcije. Na primer,  na teritoriji Grada Beograda zahtevi za seču stabala dostavljaju  se Odeljenju za komunalno-stambene poslove opštine. Rešenje o seči donosi stručna gradska komisija. Stablo se može poseći samo u slučaju pozitivnog rešenja komisije na osnovu koga JKP „Zelenilo Beograd“ vrši seču i uklanjanje stabala.

  • Kome se obratiti u slučaju seče zaštićenih stabala?

Obratiti se nadležnom inspektoru za zaštitu životne sredine koji će utvrditi da li je stablo zaštićeno opštinskom odlukom, i u tom slučaju dalji upravni postupak vodi opštinski inspektor za zaštitu životne sredine,  a u slučaju da je stablo proglašeno zaštićenim Uredbom Vlade Republike Srbije,  nadležnost je republičkog inspektora za zaštitu životne sredine.

  • Kome prijaviti početak izvođenja radova  u Zaštićenom području?

Za sve radove koji će se izvoditi  u zaštićenom području  obratiti se u pisanoj formi upravljaču.

  • Da li se na teritoriji Nacionalnog parka mogu sakupljati sekundarne sirovine?

Sakupljanje i transport sekundarnih sirovina dozvoljeno je na teritoriji Nacionalnog parka,  dok su skladištenje i tretman sekundarnih sirovina zabranjeni na teritoriji NP.

  • Primetili smo da se vrše pripreme za izgradnju objekta u zaštićenom području, kome se obratiti?

Ukoliko građani naiđu na takve radove, obraćaju se čuvarskoj službi Upravljača zaštićenog područja,  koja u skladu sa svojim zakonskim ovlašćenjima proverava da li su radovi dozvoljeni, prijavljeni upravljaču i da li za njihovo izvođenje postoje Uslovi Zavoda za zaštitu prirode Srbije, u suprotnom čuvarska služba zaustavlja dalje  izvođenje radova. Građani se mogu obratiti i republičkoj inspekciji za zaštitu životne sredine iz oblasti zaštite i korišćenja prirodnih dobara, Ministarstva poljoprivrede i zaštite životne sredine, kao i republičkoj građevinskoj inspekciji, Ministarstva građevinarstva, saobraćaja i infrastrukture.

  • Kakva je procedura za izvođenje radova na zaštićenom području?

Podnosi se  zahtev upravljaču zaštićenog područja,  a isti je u obavezi da vas upozna sa  mogućnostima  i daljom procedurom.

  • Zašto se plaća naknada za korišćenje zaštićenog područja?

Zato što se vršenjem delatnosti na zaštićenom području koriste njegove prirodne vrednosti i pogodnosti. Upravljač,  naplatom naknada prikupljena sredstva koristi za razvoj i unapređenje zaštićenog područja, a sve u cilju očuvanja prirodnih vrednosti zbog kojih je prostor i stavljen pod zaštitu.

Zaštićene divlje vrste

Najčešća piitanja i odgovori iz oblasti zaštićene divlje vrste

  • Gde i kada izlazi konkurs za otkup zaštićenih vrsta divlje flore i faune?

Svake godine u Službenom glasniku Republike Srbije objavljuje se konkurs za sakupljanje i korišćenje u komercijalne svrhe zaštićenih vrsta divlje flore, faune i gljiva.

Početkom marta, nadležno ministarstvo raspisuje konkurs za izdavanje dozvola za sakupljanje iz prirode zaštićenih vrsta divlje flore, faune i gljiva. Pravna lica mogu da konkurišu, potom dobijaju obaveštenja o odobrenim količinama koje mogu da sakupe, i po izvršenoj uplati dobijaju dozvolu za sakupljanje. Konkurs se može naći i na sajtu Ministarstva.

  • Želim da se bavim sakupljanjem i prodajom lekovitog bilja kao fizičko lice, šta je potrebno od dokumentacije?

Da bi se bavili sakupljanjem bilja kao fizičko lice neophodno je da vam preduzeće sa kojim sklapate Ugovor, odnosno preduzeće kojem ćete predavati sakupljeno bilje, izda potvrdu o obučenosti berača. Potvrdu može izdati samo preduzeće koje je pribavilo  dozvolu za sakupljanje i korišćenje u komercijalne svrhe, izdatu od strane Ministarstva poljoprivrede i zaštite životne sredine. Na potvrdi se navodi ime berača kao i broj dozvole za datu godinu. Potvrda važi samo za jednu sakupljačku sezonu, za period od 01. marta tekuće do 01. marta sledeće godine.

  • Da li je za tranzit divlje flore i faune potrebna dozvola Ministarstva?

Za tranzit divlje flore i faune, vrsta koje se nalaze na Uredbi o stavljanju pod kontrolu  korišćenja i prometa divlje flore i faune (,,Sl.glasnik RS,, br. 31/05; 38/08;09/10;69/11) nije potrebna dozvola Ministarstva. Za tranzit vrsta koje se nalaze na CITES listama, potrebno je dati na uvid izvoznu dozvolu zemlje porekla jedinke i uvoznu dozvolu zemlje uvoza.

  • U dvorištu ili na susednoj parceli pojavile su se zmije. Šta da radimo?

Obratiti se službi komunalne zoohigijene, koja će izvršiti dislokaciju zmija.

  • Pronašli smo povređenu životinju. Šta raditi?

Ukoliko građani naiđu na povređenu strogo zaštićenu ili zaštićenu jedinku, mogu se obratiti inpekciji za zaštitu životne sredine u oblasti zaštite i korišćenja prirodnih dobara, Ministarstva poljoprivrede i zaštite životne sredine, najbližoj veterinarskoj organizaciji, ili Zavodu za zaštitu prirode Srbije. Povređenu jedinku preuzima mesno nadležni inspektor i prebacuje je u prihvatilište. Nakon lečenja, ukoliko se radi o autohtonoj vrsti, jedinka se pušta u prirodu. Uginule strogo zaštićene vrste životinja se predaju prirodnjačkom muzeju radi prepariranja.

  • Primetili smo da se hvataju ptice mrežama , kome se obratiti?

Građani se u takvim slučajevima obraćaju republičkoj inspekciji za zaštitu životne sredine u oblasti zaštite i korišćenja prirodnih dobara, ili lovno-šumarskoj inspekciji, Ministarstva poljoprivrede i zaštite životne sredine.

  • Kako se ostvaruje pravo na nadoknadu štete koju su nanele strogo zaštićene i zaštićene divlje vrste?

Prijavite nastanak štete ministarstvu  nadležnom za poslove zaštite  životne sredine u roku od 8 dana, od dana nastanka štete.

  • Na šta obratiti pažnju prilikom kupovine zaštićenih vrsta životinja?

Trgovina zaštićenim vrstama može se vršiti samo primercima uzgajanim u registrovanim uzgajivačnicama, ili ukoliko za jedinku postoji dokaz o poreklu. Neophodno je da jedinka bude propisno obeležena. Prilikom trgovine zaštićenim vrstama, prodavac je u obavezi da novom vlasniku izda potvrdu o poreklu životinje, uputstvo o uslovima držanja i račun.

Zaštita i korišćenje ribljeg fonda

Najčešća piitanja i odgovori iz oblasti zaštita i korišćenje ribljeg fonda

  • Kako se postaje korisnik ribarskog područja?

Ribarsko područje, ili deo ribarskog područja ustupa se na korišćenje javnim konkursom na 10 godina, privrednom društvu ili javnom preduzeću koje ispunjava sledeće uslove:

  1. da je tehnički i stručno opremljeno za obavljanje delatnosti, odnosno da ima zaposleno lice u stalnom radnom odnosu sa najmanje VII stepenom stručne spreme (ili master studije), biološkog, ekološkog ili stočarskog usmerenja, ili da obezbedi poslovno-tehničku saradnju sa ovlašćenom stručnom ustanovom, uz odobrenje ministra;
  2. da ima organizovanu ribočuvarsku službu u skladu sa ovim zakonom;
  3. da nije u roku od dve godine, pre objavljivanja konkursa za ustupanje ribarskog područja na korišćenje, kažnjavano za privredne prestupe ili prekršaje.
  • Da li se plaća naknada za korišćenje ribarskog područja i u kom iznosu?

Naknadu za korišćenje ribarskog područja plaća korisnik ribarskog područja u iznosu od 15% od novčanog iznosa troškova za izdavanje dozvole za privredni ribolov, i 10% od novčanog iznosa troškova za izdavanje dozvole za rekreativni ribolov.

  • Koje uslove moram da ispunjavam da bi se bavio privrednim ribolovom?

Privrednim ribolovom može da se bavi privredno društvo ili preduzetnik, koji je položio stručni ispit za ribara, odnosno ako je upisan u registar privrednih ribara. Pored toga preduzetnik koji se bavi privrednim ribolovom mora imati zaključen Ugovor sa korisnikom ribarskog područja, kao i dozvolu za obavljanje privrednog ribolova, koju izdaje korsnik ribarskog područja na kome se obavlja privredni ribolov.

  • Kome mogu da prijavim prodaju ribe za vreme lovostoja ili ispod propisane veličine?

Kontrolu prometa ribe, odnosno kontrolu ispunjenosti uslova za stavljanje ribe u promet u pogledu lovostaja, ili dozvoljene veličine, vrši republička inspekcija za zaštitu životne sredine.

  • Ko vrši kontrolu privrednog ili rekreativnog ribolova i koja su ovlašćenja lica koja vrši kontrolu?

Kontrolu ispunjenosti uslova za obavljanje privrednog ili rekreativnog ribolova vrše ribočuvari koji su zaposleni kod korisnika ribarskih područja. Ribočuvar kao službeno lice,  ovlašćen je da:

  1. zatraži od lica zatečenog u ribolovu, da pokaže isprave kojima se utvrđuje njegov identitet i dozvolu za privredni ribolov, odnosno dozvolu za rekreativni ribolov;
  2. izvrši pregled objekata, plovnih objekata, vozila, ribolovnog alata, opreme i ulova i da utvrdi da li se ribolov obavlja u skladu sa ovim zakonom;
  3. pristupi svakoj ribolovnoj vodi na ribarskom području u cilju kontrole;
  4. vrši prodaju dnevnih, višednevnih i doplatnih dozvola za rekreativni ribolov;
  5. privremeno oduzme dozvolu za privredni ili rekreativni ribolov, sredstva, alat i opremu, kao i druge predmete pronađene na ribolovnoj vodi, ili u njenoj neposrednoj blizini, ako postoji osnovana sumnja da su upotrebljeni ili namenjeni za izvršavanje radnji koje su zabranjene ovim zakonom;
  6. oduzme ulov ukoliko postoji osnovana sumnja da je riba ulovljena u suprotnosti sa odredbama ovog zakona;
  • Kome mogu da se obratim kad primetim da neko lovi ribu strujom ili drugim nedozvoljenim sredstvima?

Lov ribe eksplozivom, harpunom, ostima, podvodnom puškom, vatrenim oružjem, strujom, veštačkim izvorom svetlosti i drugim sredstvima koja ubijaju, truju ili omamljuju ribu, zabranjen je i kažnjiv Zakonom o zaštiti i održivom korišćenju ribljeg fonda, za čiju primenu je zadužen korisnik ribarskog područja preko svoje ribočuvarske službe i republička inspekcija za zaštitu životne sredine. Navedene radnje zabranjene su i kažnjive i po Krivičnom zakoniku RS, za čiju primenu i sprovođenje su zaduženi  policija i tužilaštvo. Dakle, napred navedene radnje mogu se prijaviti ribočuvarskoj službi korisnika ribarskog područja, republičkoj inspekciji za zaštitu životne sredine ili nadležnoj policijskoj stanici.

  • Gde mogu da kupim dozvolu za rekreativni ribolov i koliko košta?

Dozvolu za rekreativni ribolov izdaje korisnik ribarskog područja u jedinicama lokalne samouprave, koje se nalaze na teritoriji ribarskog područja za koje korisnik ima ugovor o ustupanju na korišćenje, i to licu koje ima mesto prebivališta u tim jedinicama lokalne samouprave. Dozvole za rekreativni ribolov mogu se kupiti neposredno u sedištu korisnika ribarskog područja, ili u udruženjima rekreativnih ribolovaca, koja imaju zaključene ugovore sa korisnikom ribarskog područja o izdavanju dozvola.

Cena dozvole za rekreativni ribolov iznosi 6.000,00 dinara, osim za lica starija od 65 godina, lica sa telesnim oštećenjem od 60-80%, žene i lica mlađa od 18 godina, za koje cena dozvole iznosi 3.000,00 dinara i lica sa telesnim oštećenjem 80% i više ili trajno nesposobna za rad, za ratne i mirnodopske vojne invalide i civilne invalide rata, za koje cena dozvole iznosi 100 dinara. Lica mlađa od 14 godina rekreativni ribolov mogu obavljati bez dozvole u pratnji lica koje poseduje dozvolu za rekreativni ribolov.

  • Da li je korisnik ribarskog područja dužan da poribljava ribolovne vode svake godine i ko kontroliše poribljavanje?

Poribljavanje ribolvonih voda na ribarskom području vrši se u skladu sa Programom upravljanja ribarskim područjem, gde je za svaku ribolovnu vodu propisano da li je potrebno, ili ne, vršiti poribljavanja, u kom obimu i u koje vreme. Kontrolu poribljavanja vrši republička inspekcija za zaštitu životne sredine.